Hız tek başına yeterli değil. Teknik zorluk da değil. En unutulmaz gitar sololarının ortak noktası, çoğu zaman parçanın geri kalanından kopuk bir gösteri olmamaları. Şarkının gerilimini yükseltiyor, melodisini tamamlıyor ya da vokalin söyleyemediği şeyi birkaç nota içinde anlatıyorlar.
Bu nedenle aşağıdaki listeyi yalnızca virtüözite üzerinden hazırlamadık. Ton, melodi, ifade, şarkı içindeki işlev, dönemine etkisi ve tekrar tekrar dinleme isteği bizim için en az teknik beceri kadar önemli. Bu bir matematiksel sıralama değil; gitar tarihine farklı yönlerden bakabileceğimiz 25 kayıtlık bir Roll Plak seçkisi.
“Comfortably Numb” aslında tek değil, iki büyük gitar solosu içeriyor. İlki melodiyi taşırken ikincisi parçanın duygusal gerilimini zirveye çıkarıyor. Gilmour'un gücü burada hızdan değil; bend'lerin uzunluğundan, vibratodan, notalar arasındaki boşluklardan ve birkaç saniye içinde kurduğu melodik cümlelerden geliyor. Bir gitarın insan sesine ne kadar yaklaşabileceğinin en açık örneklerinden biri.
Jimmy Page'in solosu parçaya sonradan yapıştırılmış bir bölüm gibi değil; sekiz dakikalık yapının doğal sonucu gibi ilerler. İlk cümleden son bend'e kadar sürekli yükselen bir gerilim vardır. Page'in pentatonik dili burada son derece tanıdık olsa da solo hiçbir zaman sıradanlaşmaz. Her cümle bir sonrakine alan açar ve şarkının finalini adım adım hazırlar.
Bob Dylan'ın şarkısını bambaşka bir dünyaya taşıyan Hendrix, gitarı yalnızca solo için değil parçanın tamamını yeniden yorumlamak için kullanıyor. Wah, bend'ler, ton değişimleri ve çok katmanlı gitarlar neredeyse ikinci bir vokal hattı yaratıyor. Hendrix'in en büyük özelliği burada açık: gitar tekniği ile stüdyo hayal gücünü birbirinden ayırmaması.
Mark Knopfler'ın pena kullanmadan geliştirdiği sağ el tekniği, “Sultans of Swing”de yalnızca bir imza değil, parçanın ritmik kimliğinin parçasıdır. Final solosu hızlandıkça bile nota seçimi berraklığını kaybetmez. Knopfler'ın temiz Stratocaster tonu ve gitarı neredeyse konuşur gibi kullanması, bu kaydı rock gitar tarihinin en kolay tanınan birkaç dakikasından biri haline getirir.
“Eruption” geleneksel anlamda bir şarkı solosu değil; gitarın kendi başına sahneye çıktığı kısa bir manifesto. Eddie Van Halen tapping tekniğini icat etmiş değildi, fakat onu rock gitarının merkezine taşıyan isimlerden biri oldu. Harmonikler, hız, tremolo kolu ve tapping birkaç dakika içinde yeni bir gitarist kuşağının sözlüğünü değiştirdi.
Metal gitarında hızın melodiyi yok etmek zorunda olmadığının kanıtlarından biri. Marty Friedman'ın alışılmadık bend tercihleri, egzotik melodik dili ve akıcı legato yaklaşımı, solo boyunca Megadeth'in mekanik ritim yapısının üzerinde bambaşka bir katman kurar. Teknik olarak zor ama asıl önemli tarafı, onlarca yıl sonra bile birkaç notada tanınabilmesi.
Brian May'in solosu gösterişli bir parçanın içinde şaşırtıcı derecede sade ve melodiktir. May birkaç saniye içinde Freddie Mercury'nin vokal melodisinden opera bölümüne geçiş sağlayan bir köprü kurar. Red Special'ın kendine özgü tonu sayesinde gitarı duyduğunuz anda kimin çaldığını bilirsiniz; büyük gitar tonunun yalnızca ekipman değil, dokunuş meselesi olduğunu hatırlatan kayıtlardan.
Buradaki büyü tek bir gitaristin gösterisinden çok iki gitarın birbirini tamamlamasında. Don Felder ve Joe Walsh, final bölümünde melodileri dönüşümlü olarak taşır ve sonunda armonize gitarlarla parçayı kapatır. Solo, gitar düellosunun yalnızca hız yarışı olmadığını; iki farklı karakterin aynı cümleyi birlikte kurabileceğini gösterir.
Randy Rhoads'ın klasik müzikten aldığı disiplin ile heavy metal gitarını birleştirme biçimi “Crazy Train”de çok net duyulur. Solo hızlıdır ama rastgele değildir; melodik motifler, legato, hızlı geçişler ve ritmik aksanlar düzenli bir yapı içinde ilerler. Rhoads'ın kısa kariyerine rağmen neden bu kadar büyük bir iz bıraktığını anlamak için birkaç dakika yeter.
Prince çoğu zaman besteci, prodüktör ve sahne insanı kimliğiyle konuşuluyor; gitaristliği ise bazen arka planda kalıyor. “Purple Rain” bunun ne kadar büyük bir eksiklik olduğunu gösterir. Final solosu teknik gösteriden çok dramatik anlatıya dayanır: uzun notalar, geniş bend'ler ve giderek büyüyen bir final. Şarkının duygusu gitarla kapanır.
Larry Carlton'ın solosu rock ile jazz armonisinin nasıl doğal biçimde birleşebileceğini gösteren ders niteliğinde bir kayıt. Carlton akorların üzerinden yalnızca gam gezmek yerine her armonik değişime cevap verir. Sonuç hem teknik olarak sofistike hem de melodik açıdan son derece akıcıdır. Steely Dan'in stüdyo mükemmeliyetçiliğine yakışan bir performans.
Jeff Beck'in gitarı burada şarkı söylemez; neredeyse nefes alır. Dinamik kontrolü, ses yüksekliğiyle oynama biçimi, bend'lerin hassasiyeti ve dokunuşu enstrümantal parçayı bir vokal performansı kadar ifade dolu hale getirir. Beck'in neden gitaristler arasında ayrı bir konuma yerleştirildiğini anlamak için ideal başlangıç noktalarından biri.
Gary Moore'un tonu ilk notadan itibaren tanınır. Uzun sustain, geniş vibrato ve blues dilinin dramatik tarafını öne çıkaran bend'ler parçanın merkezindedir. Moore gerektiğinde hızlanabilir; fakat bu soloyu güçlü yapan şey, tam tersine, doğru notayı yeterince uzun süre tutabilmesidir.
Açılış riffi parçanın en tanınan bölümü olabilir ama Slash'in final solosu da aynı ölçüde önemlidir. Wah pedalıyla büyüyen ton, melodik başlangıçtan daha saldırgan ikinci bölüme doğru ilerler. Slash'in blues kökenli cümleleri 1980'ler hard rock prodüksiyonunun içinde bile kirli ve organik kalmayı başarır.
Tony Iommi'nin gücü çoğu zaman riffleri üzerinden konuşulur; fakat “Paranoid” solosu onun lead gitar dilini de iyi özetler. Kısa, doğrudan ve parçanın hızını bozmadan ilerleyen solo; blues kökenli rock gitarının giderek heavy metal diline dönüşmesinin erken örneklerinden biridir.
Robert Fripp'in gitar yaklaşımı blues-rock kalıplarına meydan okur. Keskin, huzursuz ve neredeyse geometrik görünen cümleler, parçanın kaotik karakteriyle bütünleşir. Progressive rock'ın yalnızca uzun şarkılardan ibaret olmadığını; armoni, ritim ve enstrümantal dilin yeniden düşünülmesi anlamına da geldiğini gösteren kayıtlardan.
Pop tarihinin en büyük albümlerinden birinin ortasında aniden Eddie Van Halen belirir ve birkaç saniyeliğine şarkının bütün ağırlık merkezini değiştirir. Solo rock tekniğini pop prodüksiyonunun içine taşırken parçanın akışını bozmaz. “Beat It”, iyi bir konuk gitar performansının şarkıyı gölgede bırakmadan nasıl iz bırakabileceğinin kusursuz örneklerinden.
George Harrison'ın bestesinde lead gitarı çalan Eric Clapton, şarkının melankolisini abartılı bir virtüöziteye ihtiyaç duymadan taşır. Solo ve gitar dolguları parçanın vokal hattıyla sürekli konuşur. Beatles kataloğunun içinde dışarıdan gelen tek bir gitaristin ne kadar belirgin bir renk değişimi yaratabileceğinin çarpıcı örneklerinden biridir.
Blues gitarının rock sahnesinde nasıl daha sert, hızlı ve yüksek sesli bir dile dönüştüğünü duymak için temel kayıtlardan biri. Clapton'ın canlı performanstaki cümleleri ritim bölümünün üzerine rahatça oturur; solo hızlı olsa da blues kökünü hiçbir zaman kaybetmez. 1960'ların sonundaki gitar merkezli rock kültürünün önemli belgelerinden.
Stevie Ray Vaughan'ın gitarında güç ile hassasiyet sürekli yan yanadır. Sert pena saldırısı, geniş bend'ler, kalın ton ve blues cümleleri parçanın her bölümünde hissedilir. “Texas Flood” teknik bir gösteriden çok, blues geleneğini modern elektrik gitar tonuyla yeniden büyüten uzun bir anlatıdır.
Funkadelic'in açılışında Eddie Hazel gitarı yaklaşık on dakika boyunca anlatının merkezine alır. Psychedelic rock, funk ve blues arasındaki sınırlar tamamen erir. Hazel'in performansı teknik gösteriden çok duygu yoğunluğuyla ilerler; gitarın rock dışındaki siyah müzik gelenekleri içindeki gücünü hatırlatan temel kayıtlardan biridir.
Zappa'nın müziği çoğu zaman karmaşık düzenlemeler, mizah ve teknik ayrıntılarla anılır. “Watermelon in Easter Hay” ise bütün bu zekânın arkasındaki melodik gitaristi gösterir. Yavaş gelişen solo geniş alan bırakır; tekrar eden armonik yapı üzerinde küçük değişiklikler giderek daha fazla anlam kazanır.
Ritchie Blackmore'un klasik müzik etkisini hard rock'ın gücüyle birleştiren yaklaşımı burada tüm açıklığıyla duyulur. Solo bölümü yalnızca hızlanmaz; belirli motiflerin sistemli biçimde geliştirilmesi üzerine kuruludur. Sonraki yıllarda heavy metal ve neoklasik metal gitarında duyacağımız pek çok fikrin erken izlerini taşır.
Metallica'nın erken dönemindeki melodik tarafı en iyi gösteren kayıtlardan biri. Kirk Hammett final bölümünde parçanın giderek ağırlaşan atmosferini melodik lead gitarla taşır. Hızlı pasajlar var ama solo asıl gücünü tekrar eden melodik fikirlerden ve gittikçe büyüyen final duygusundan alır.
Albüm versiyonundaki uzun enstrümantal bölüm The Doors'un neden yalnızca Jim Morrison'ın grubu olmadığını gösterir. Ray Manzarek'in org solosunun ardından Robby Krieger gitarı devralır; jazz, blues ve psychedelic rock etkileri aynı akış içinde birleşir. Krieger'in temiz ve hafif tedirgin tonu şarkının hipnotik yapısını bozmadan ileri taşır.
Bir gitar solosunun etkisini yalnızca “analog daha iyi ses verir” gibi basit bir cümleyle açıklamak doğru olmaz. Baskı, mastering, sistem ve kayıt kalitesi sonucu büyük ölçüde değiştirir. Fakat plak formatının önemli bir avantajı başka yerde: albümü parça atlamadan, kendi akışı içinde dinlemeye teşvik etmesi.
Comfortably Numb'ı The Wall'un içinden, “Tornado of Souls”u Rust in Peace'in akışı içinde, “21st Century Schizoid Man”i ise In the Court of the Crimson King'in açılışı olarak dinlediğinizde gitar solosu bağımsız bir klip olmaktan çıkar ve albümün anlatısındaki gerçek yerine oturur.
Bunun tek bir objektif cevabı yok. Melodi, teknik, ton ve tarihsel etki gibi kriterler değiştiğinde sonuç da değişiyor. David Gilmour'un “Comfortably Numb” solosu ise bu tartışmalarda en sık karşılaşılan adaylardan biri.
Hayır. Mark Knopfler, David Gilmour, Jeff Beck ve Gary Moore gibi gitaristlerin birçok unutulmaz performansı, hızdan çok nota seçimi, ton, vibrato, dinamik ve cümleleme üzerine kuruludur.
Gitarın bir bölüm boyunca melodik olarak öne çıktığı pasajdır. Ancak iyi bir solo yalnızca hızlı notalardan oluşmaz; bazen birkaç uzun nota veya kısa bir melodik bölüm de şarkının en unutulmaz anı olabilir.
The Wall, Led Zeppelin IV, Electric Ladyland, Dire Straits, Rust in Peace, Machine Head, Blow by Blow ve Texas Flood gitarın farklı dönem ve yaklaşımlarını karşılaştırmak için güçlü başlangıç noktalarıdır.
Rock, blues, progressive rock ve metal raflarındaki plakları Roll Plak seçkisinde keşfedin.
Rock Plaklarını İncele →